Wysoce zjadliwa grypa ptaków (HPAI) może przebiegać bardzo gwałtownie. W stadzie niepokój powinien budzić przede wszystkim nagły wzrost śmiertelności, szybkie pogarszanie się stanu ptaków oraz jednoczesne występowanie zmian w wielu narządach.
W badaniu sekcyjnym można obserwować m.in. przekrwienie, wybroczyny i wylewy krwawe, powiększenie narządów oraz ogniska martwicy. Żadna pojedyncza zmiana nie pozwala jednak na potwierdzenie HPAI. Rozpoznanie wymaga badań laboratoryjnych, a w przypadku podejrzenia choroby dalsze postępowanie powinno odbywać się zgodnie z obowiązującymi procedurami weterynaryjnymi.
Zdjęcia przedstawiają przykładowe zmiany sekcyjne, które mogą być obserwowane w przebiegu HPAI. Materiał ma charakter edukacyjny, a przedstawione zmiany nie są swoiste i nie mogą stanowić podstawy do rozpoznania choroby bez badań laboratoryjnych.
1. Zmiany widoczne przed otwarciem zwłok
Jeszcze przed rozpoczęciem sekcji uwagę może zwracać rozlane przekrwienie i zasinienie powłok ciała. Taki obraz nie jest swoisty dla HPAI, ale przy gwałtownym przebiegu choroby i wysokiej śmiertelności może stanowić jeden z elementów wymagających dalszej, dokładnej oceny sekcyjnej.
Znaczenie tej zmiany rośnie dopiero po zestawieniu jej z przebiegiem choroby w stadzie oraz zmianami stwierdzanymi po otwarciu zwłok.
2. Wybroczyny w obrębie powierzchni mięśni piersiowych i pokrywających je tkanek
Jednym z najbardziej czytelnych elementów obrazu sekcyjnego mogą być liczne wybroczyny oraz większe zmiany krwotoczne w obrębie powierzchni mięśni piersiowych i pokrywających je tkanek.
Zmiany krwotoczne w obrębie powierzchni mięśni piersiowych i pokrywających je tkanek nie są swoiste wyłącznie dla grypy ptaków. Ich znaczenie diagnostyczne rośnie, gdy współwystępują ze zmianami martwiczymi w narządach oraz z innymi krwawieniami.
3. Wybroczyny w obrębie powierzchni mięśni uda i pokrywających je tkanek
Zmiany krwotoczne mogą dotyczyć również mięśni kończyn. Dlatego podczas pełnej sekcji warto ocenić nie tylko mięśnie piersiowe, ale także uda i pozostałe partie mięśniowe.
4. Wybroczyny w obrębie klatki piersiowej
Przy uogólnionym procesie zmiany krwotoczne mogą występować również w obrębie tkanek i błon wyściełających klatkę piersiową.
Jednoczesne występowanie podobnych zmian w różnych lokalizacjach wskazuje na ogólnoustrojowy charakter procesu, ale nadal nie przesądza o jego etiologii.
5. Krtań i tchawica
Podczas pełnej sekcji należy dokładnie ocenić krtań i tchawicę. W przebiegu HPAI można spotkać przekrwienie błony śluzowej oraz bardziej nasilone zmiany zapalne i krwotoczne.
Zmiany w drogach oddechowych mogą występować również w innych chorobach, dlatego powinny być interpretowane jako część całego obrazu klinicznego i sekcyjnego.
6. Śledziona – powiększenie i ogniska martwicy
W przebiegu ostrego procesu można obserwować powiększenie śledziony oraz niejednorodny wygląd jej miąższu. Szczególną uwagę zwracają jasne ogniska martwicy.
Przy ocenie śledziony warto zwrócić uwagę nie tylko na jej wielkość, ale również na barwę, strukturę powierzchni i obecność zmian ogniskowych.
7. Ogniska martwicy w trzustce
Trzustka jest narządem, który podczas szybkiej sekcji łatwo przeoczyć. Przy podejrzeniu ostrego procesu zakaźnego warto obejrzeć ją na całej długości.
Obecność zmian martwiczych w trzustce, szczególnie w zestawieniu ze zmianami w śledzionie i rozległymi krwawieniami, może być ważnym elementem obrazu sekcyjnego wymagającego różnicowania w kierunku HPAI.
8. Powiększenie wątroby
Wątroba może być wyraźnie powiększona. Zmiana wielkości lub barwy tego narządu jest nieswoista, ale przy chorobie o przebiegu ogólnoustrojowym stanowi kolejny element obrazu wielonarządowego.
9. Zmiany krwotoczne w żołądku
W przebiegu HPAI mogą być obserwowane również zmiany krwotoczne w przewodzie pokarmowym. Dlatego podczas sekcji należy dokładnie obejrzeć żołądki i jelita.
Także ta zmiana jest nieswoista. Jej znaczenie wynika przede wszystkim z zestawienia z przebiegiem klinicznym i zmianami w pozostałych narządach.
10. Co powinno szczególnie wzbudzić podejrzenie?
Najbardziej niepokojąca jest nie jedna charakterystyczna zmiana, lecz ich jednoczesne występowanie u kilku ptaków oraz gwałtowny przebieg problemu w stadzie. Szczególną czujność powinny wzbudzać:
- nagły wzrost śmiertelności i szybkie pogarszanie się stanu stada,
- silne przekrwienie tkanek i narządów,
- liczne wybroczyny i wylewy krwawe w różnych lokalizacjach,
- zmiany krwotoczne w obrębie powierzchni mięśni piersiowych oraz powierzchni mięśni uda i pokrywających je tkanek,
- zmiany w krtani i tchawicy,
- powiększenie śledziony i ogniska martwicy w jej miąższu,
- ogniska martwicy w trzustce,
- jednoczesne zmiany w kilku układach.
Nie każdy przypadek HPAI musi prezentować cały taki zestaw zmian. Ich nasilenie i rozmieszczenie mogą się różnić w zależności od przebiegu zakażenia i rodzaju ptaków.
11. HPAI a choroba Newcastle
Część zmian obserwowanych przy HPAI może występować również w innych ostrych chorobach zakaźnych drobiu. Szczególne znaczenie ma różnicowanie z chorobą Newcastle (ND), która również może przebiegać gwałtownie i powodować zmiany w układzie oddechowym, pokarmowym oraz zmiany krwotoczne.
Obraz sekcyjny może więc wskazać na podejrzenie choroby, ale nie powinien być traktowany jako jej potwierdzenie.
12. Diagnostyka przy podejrzeniu HPAI
Rozpoznanie wysoce zjadliwej grypy ptaków wymaga potwierdzenia laboratoryjnego. Badanie sekcyjne ma przede wszystkim pomóc rozpoznać sytuację nietypową i alarmową, w której dalsze rutynowe postępowanie powinno zostać zastąpione działaniem zgodnym z obowiązującymi procedurami weterynaryjnymi.
Przy interpretacji obrazu należy uwzględnić dynamikę upadków, objawy obserwowane w stadzie, sytuację epizootyczną oraz powtarzalność zmian u kilku ptaków.
Podsumowanie
HPAI może dawać bardzo różnorodny obraz sekcyjny. Szczególną uwagę zwraca jednak wielonarządowy i krwotoczny charakter zmian: ogniska martwicy w śledzionie i trzustce, zmiany w drogach oddechowych, powiększenie narządów oraz liczne wybroczyny w obrębie powierzchni mięśni piersiowych, powierzchni mięśni uda i pokrywających je tkanek, a także w klatce piersiowej i przewodzie pokarmowym.
Żadna z tych zmian oceniana osobno nie daje pewnego rozpoznania. Największe znaczenie ma połączenie obrazu sekcyjnego z przebiegiem problemu w stadzie oraz właściwie dobraną diagnostyką laboratoryjną.