Choroba Newcastle (ND) może przebiegać bardzo różnie – od objawów oddechowych i spadku produkcyjności po ciężki przebieg ogólnoustrojowy z zaburzeniami neurologicznymi, zmianami krwotocznymi w przewodzie pokarmowym i wysoką śmiertelnością. W obrazie sekcyjnym szczególne znaczenie ma nie pojedyncza zmiana, ale powtarzający się układ zmian stwierdzany u kilku ptaków w stadzie.
Zdjęcia wykorzystane w materiale przedstawiają przykładowe zmiany, które mogą być obserwowane w przebiegu choroby Newcastle. Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi dokumentacji konkretnego ogniska choroby.
Obraz kliniczny może być bardzo zróżnicowany
W ciężkim przebiegu ND ptaki mogą szybko tracić kondycję, pozostawać w pozycji leżącej, wykazywać osowiałość, duszność, biegunkę oraz objawy neurologiczne. W zależności od szczepu wirusa i odporności stada dominować może jeden z tych zespołów objawów.
U części ptaków widoczne mogą być również zasinienie skóry i nieopierzonych części ciała, a okolica kloaki może być silnie zabrudzona kałem. Są to jednak objawy nieswoiste i same w sobie nie pozwalają na rozpoznanie ND.
Objawy neurologiczne, takie jak zaburzenia koordynacji, skręcenie szyi, niedowłady czy porażenia, są szczególnie istotne, gdy występują równocześnie z nagłym wzrostem śmiertelności i charakterystycznymi zmianami sekcyjnymi.
Zmiany w układzie oddechowym
W przebiegu ND można obserwować przekrwienie i zapalenie górnych dróg oddechowych. Błona śluzowa tchawicy może być silnie przekrwiona, czasami z obecnością śluzu lub niewielkich wybroczyn.
Zmiany oddechowe nie są swoiste dla ND. Podobny obraz może występować m.in. w przebiegu innych zakażeń wirusowych i bakteryjnych, dlatego zawsze należy oceniać również pozostałe narządy.
Żołądek gruczołowy – jedna z ważniejszych lokalizacji zmian
Jednym z elementów, które mogą szczególnie zwracać uwagę podczas sekcji ptaków z podejrzeniem ND, są zmiany krwotoczne w obrębie żołądka gruczołowego.
Wybroczyny mogą występować w okolicy ujść gruczołów błony śluzowej, a także w rejonie przejścia żołądka gruczołowego w żołądek mięśniowy. W ciężkim przebiegu zmiany mogą być rozległe i obejmować znaczną część błony śluzowej.
Przy badaniu kilku ptaków dobrze widoczna jest również zmienność nasilenia zmian. U jednego osobnika mogą występować pojedyncze wybroczyny, podczas gdy u kolejnego zmiany są znacznie bardziej rozległe.
To właśnie dlatego w przypadku nagłego wzrostu śmiertelności sekcja pojedynczego ptaka ma ograniczoną wartość diagnostyczną.
Jelita i tkanka limfatyczna przewodu pokarmowego
W wiscerotropowym przebiegu ND bardzo istotne są zmiany obejmujące tkankę limfatyczną przewodu pokarmowego.
W jelitach mogą być widoczne ograniczone, przekrwione lub krwotoczne ogniska odpowiadające skupiskom tkanki limfatycznej. Przy bardziej nasilonych zmianach mogą przyjmować postać wyraźnych, wyniesionych lub martwiczych ognisk określanych często jako butony.
Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy podobne zmiany pojawiają się jednocześnie w kilku miejscach przewodu pokarmowego oraz u kilku badanych ptaków.
Migdałki jelit ślepych
Jedną z lokalizacji, którą warto dokładnie oceniać przy podejrzeniu ND, są migdałki jelit ślepych.
W ciężkim przebiegu mogą być powiększone, silnie przekrwione, krwotoczne lub martwicze. Po przecięciu zmiany mogą być jeszcze lepiej widoczne.
Połączenie zmian w migdałkach jelit ślepych ze zmianami w innych skupiskach tkanki limfatycznej jelita oraz zmianami krwotocznymi żołądka gruczołowego może tworzyć bardzo charakterystyczny układ zmian sekcyjnych.
Nie należy jednak traktować żadnej z tych zmian jako samodzielnego potwierdzenia choroby.
Śledziona
Śledziona może być powiększona, przekrwiona i niejednorodna. Na powierzchni mogą pojawiać się liczne jasne ogniska, a w innych przypadkach dominują wybroczyny lub silne przekrwienie.
Zmiany śledziony nie są swoiste wyłącznie dla ND, ale w zestawieniu ze zmianami przewodu pokarmowego mogą stanowić kolejny ważny element obrazu ogólnoustrojowego.
Trzustka
W trzustce mogą występować jasne ogniska martwicy, czasami dobrze widoczne jeszcze przed dokładnym wypreparowaniem narządu.
Martwica trzustki również nie jest zmianą wyłącznie charakterystyczną dla ND. Może występować w innych ciężkich zakażeniach wirusowych, dlatego jej znaczenie rośnie dopiero po zestawieniu z pozostałym obrazem sekcyjnym.
Serce i inne zmiany krwotoczne
U części ptaków obserwowane mogą być punktowe lub bardziej rozlane wybroczyny na powierzchni serca.
Zmiany krwotoczne mogą występować także w innych tkankach.
Podobnie jak w przypadku sinicy czy zmian w tchawicy są to zmiany nieswoiste. Ich obecność pokazuje jednak, że proces chorobowy może mieć charakter uogólniony.
Najważniejszy jest układ zmian, a nie pojedynczy narząd
Podejrzenie choroby Newcastle powinno wynikać z połączenia informacji o sytuacji w stadzie, dynamice śmiertelności, objawach klinicznych oraz wyniku sekcji kilku ptaków.
Szczególnie niepokojący jest obraz, w którym jednocześnie występują objawy neurologiczne lub oddechowe, zmiany krwotoczne żołądka gruczołowego, krwotoczno-martwicze zmiany tkanki limfatycznej jelit i migdałków jelit ślepych oraz zmiany w śledzionie i innych narządach.
Jednocześnie podobne elementy obrazu mogą występować również w innych ciężkich chorobach zakaźnych drobiu, w szczególności w wysoce zjadliwej grypie ptaków. Na podstawie samej sekcji nie można więc bezpiecznie rozstrzygnąć pomiędzy ND a HPAI.
Potwierdzenie laboratoryjne jest konieczne
Obraz kliniczny i sekcyjny może bardzo silnie kierować podejrzenie w stronę choroby Newcastle, ale rozpoznanie wymaga badań laboratoryjnych.
W przypadku uzasadnionego podejrzenia ND dalsze postępowanie powinno odbywać się zgodnie z obowiązującymi zasadami dotyczącymi chorób podlegających obowiązkowi zwalczania.
W praktyce terenowej najważniejsze jest szybkie wychwycenie niepokojącego układu zmian, przerwanie rutynowego postępowania diagnostycznego i wdrożenie właściwej procedury.